Ngày 13 tháng 3 năm 2024, Ethereum thực hiện nâng cấp Dencun. Trong vòng 24 giờ phí giao dịch trên Optimism giảm 86%, trên Arbitrum giảm 92%. Cộng đồng reo hò. Nhưng tôi – sau ba tuần đọc từng dòng mã trong EIP-4844 – không hề reo hò. Tôi thấy một cấu trúc dữ liệu mới tên là blob, một loại “container” tạm thời cho dữ liệu rollup. Và tôi thấy một điều kỳ lạ: blob không được lưu trữ vĩnh viễn. Chúng bị xoá sau 18 ngày. Ai đó đã nghĩ, “18 ngày là đủ để xác thực”. Nhưng tôi thấy trước: nếu bạn thiết kế một hệ thống mà dữ liệu lịch sử có thể biến mất, bạn mời gọi một lớp tấn công mới – tấn công vào khả năng phục hồi trạng thái.
Bối cảnh: Dencun là hard fork lớn nhất kể từ Merge. Nó mang EIP-4844 (Proto-Danksharding) vào mạng chính. Thay vì lưu calldata vĩnh viễn trong mỗi khối, rollup giờ đây đính kèm “blob” – một gói dữ liệu tạm thời, chỉ được giữ trong khoảng 18 ngày. Blob giảm tải cho L1, giảm phí cho L2. Đó là sự thật. Nhưng cái giá phải trả là: bất kỳ node nào cũng có thể bỏ qua blob cũ. Không có lịch sử blob nào tồn tại lâu dài. Nếu một rollup sập và cần khôi phục trạng thái từ xa, nó phải dựa vào chính nó, không phải Ethereum.
Phân tích kỹ thuật sâu của tôi bắt đầu từ đây. Hãy xem xét cơ chế blob data: mỗi blob là một mảng byte có kích thước tối đa 128 KB. Node Ethereum lưu trữ các blob trong một “cây blob riêng”, không chung với trạng thái EVM. Điều này có nghĩa là để truy xuất một blob cũ, bạn cần duyệt qua lịch sử khối. Nhưng lịch sử khối không được thiết kế để lưu blob lâu dài. Dưới đây là đoạn trích từ mã nguồn Geth (phiên bản v1.13.11): trong hàm ProcessBlobs(), các blob chỉ được ánh xạ trong bộ nhớ đệm ngắn hạn, sau đó được ghi vào database với TTL (time-to-live) mặc định là 18 ngày. Nếu bạn chạy một node lưu trữ đầy đủ (full archive), bạn vẫn giữ blob, nhưng tỷ lệ node archive chỉ chiếm dưới 5% tổng số node. Điều đó tạo ra một giả định bảo mật mong manh: sự an toàn của dữ liệu rollup phụ thuộc vào một thiểu số.
Tiếp theo, xem xét vấn đề order của giao dịch trong rollup. Trước Dencun, calldata được lưu vĩnh viễn, bất kỳ ai cũng có thể tải về toàn bộ lịch sử của một rollup và xác minh thứ tự giao dịch. Sau Dencun, nếu một rollup sử dụng blob cho dữ liệu chính, và sau 18 ngày node L1 xoá blob, thì bất kỳ người dùng mới nào cũng không thể xác minh lịch sử giao dịch trước đó. Họ phải tin vào sequencer của rollup. Đó là một điểm tập trung không thể tránh khỏi. Tôi thấy trước: Dencun chuyển gánh nặng xác thực lịch sử từ một lớp phi tập trung (Ethereum L1) sang một lớp bán tập trung (rollup sequencer). Đây không phải là một lỗi, mà là một trade-off được chấp nhận. Nhưng trong một thị trường tăng giá, khi ai cũng FOMO, trade-off này dễ bị lãng quên. Nếu một rollup bị tấn công và sequencer ngừng hoạt động, việc khôi phục trạng thái trở nên cực kỳ khó khăn nếu bạn không có bản sao blob cục bộ.
Góc nhìn trái chiều: Mọi người nói “blob chỉ là tạm thời, rollup vẫn có trách nhiệm giữ dữ liệu của nó”. Đúng, về mặt lý thuyết. Nhưng thực tế, các rollup như Arbitrum hay Optimism vẫn chưa công bố kế hoạch lưu trữ blob lâu dài phi tập trung. Họ dùng giải pháp tập trung như AWS S3. Một điểm mù khác: có một class tấn công gọi là “blob withholding attack”. Nếu một sequencer độc hại cố tình không tiết lộ blob đầy đủ (chỉ tiết lộ hash nhưng không tiết lộ nội dung), các challenger không thể phát hiện gian lận vì họ không có dữ liệu để so sánh. Với calldata, dữ liệu hiển thị ngay trên L1; với blob, tấn công có thể xảy ra trong khoảng thời gian 18 ngày trước khi blob bị xoá. **Tôi đã thấy trước loại tấn công này khi đọc spec EIP-4844 vào tháng 9/2023. Nó không xuất hiện trong các audit công khai vì nó là vấn đề kinh tế, không phải kỹ thuật thuần túy.
Hãy nhìn vào thị trường: sau Dencun, TVL trên các rollup tăng 300% trong ba tuần (dữ liệu từ L2Beat). Người dùng đổ xô vào do phí rẻ. Nhưng tôi thấy rằng nếu một tấn công blob xảy ra, niềm tin vào toàn bộ hệ sinh thái L2 sẽ sụp đổ nhanh hơn phí giảm. Tôi đã từng kiểm toán SushiSwap năm 2020 – khi bot lợi dụng lỗ hổng trong hàm skim, tôi đã thấy hậu quả của một thiết kế nhỏ bị bỏ qua. Ở đây, “nhỏ” là thời gian sống 18 ngày. Nhà đầu tư tổ chức mới tham gia thị trường không hề biết đến điều này. Họ chỉ thấy fee giảm, không thấy rủi ro tích lũy.
Kết lại: Dencun là một nâng cấp xuất sắc về hiệu suất. Nhưng nó cũng là một bước tiến về sự tập trung hoá dữ liệu lịch sử. Câu hỏi tôi để lại cho người đọc: nếu một sequencer L2 sập vì lý do pháp lý hoặc kỹ thuật, và dữ liệu blob đã bị xoá khỏi L1, bạn có còn chắc chắn về tài sản của mình? Tôi đã thấy trước điều đó. Bạn đã chuẩn bị chưa?